Chorwacja

Położenie geograficzne

Chorwacja znajduje się na południowym wschodzie Europy. Poprzez Adriatyk graniczy z Włochami, na północy z Słowenią i Węgrami, na wschodzie z Serbią oraz Bośnią i Hercegowiną. Chorwacja zajmuje teren 56 610 km², pełen bogatych nizin i pól, malowniczych pagórków i gór, a wspaniałe morze Adriatyckie posiada rzadko spotykaną, bardzo urozmaiconą linię brzegową z 1185 wyspami.

Kuchnia wybrzeża chorwackiego jest śródziemnomorska, a jej podstawą są ryby, owoce morza, winogrona, wino, oliwa z oliwek, zioła i przyprawy.

Klimat na lądzie jest kontynentalny-umiarkowany (gorące lata i mroźne zimy), w górskiej Chorwacji klimat jest górski, na wybrzeżu panuje klimat śródziemnomorski (gorące lata, wilgotne i ciepłe zimy), a na zapleczu wybrzeża klimat jest sub-śródziemnomorski (gorące lata i nieco chłodniejsze zimy). Chorwacja ma około 4,5 milionów mieszkańców, a stolicą państwa jest Zagrzeb.

Wpływy historyczne na kuchnię chorwacką

Ponieważ Chorwacja od wieków była na rozdrożu różnych kultur, w jej gastronomii nadal czuć kulturowe i kulinarne wpływy z różnych stron świata.
W odróżnieniu od kuchni śródziemnomorskiej południowej Chorwacji, będącej pod mocnym wpływem kuchni włoskiej, tradycyjna kuchnia Chorwacji kontynentalnej była pod wpływem węgierskiej i środkowo-europejskiej kuchni z zachodu oraz tureckiej i arabskiej kuchni ze wschodu.

Cechy charakterystyczne kuchni

Chorwacja kontynentalna

W kuchni Chorwacji kontynentalnej, w odróżnieniu od kuchni dalmatyńskiej i primorskiej, bardziej zauważalna jest sezonowość żywności, przyrządzanie potraw jest bardziej złożone, a równolegle istniały kuchnia wiejska, mieszczańska i bogata kuchnia szlachecka.
Wspólną cechą tych kuchni jest skłonność do sycących "konkretnych" potraw i mięsa (wieprzowina, drób, wołowina, ryba rzeczna, dziczyzna), różnych warzyw (ziemniaki, fasola, fasola szparagowa, kapusta, cebula, papryka, pomidory, buraki), owoców (śliwka, morela, jabłko, gruszka), zbóż (pszenica, jęczmień, żyto, gryka), nabiału (z mleka krowiego) i jaj.

Zacznijmy od zup. Tradycyjna zupa to rosół, zwłaszcza z kury i wołowiny, który gotuje się powoli z włoszczyzną, podaje z domowym makaronem, kluskami z kaszy manny lub z wątróbki, przyprawiony pieprzem i natką pietruszki. Zimą gotowane są gęste zupy z ziemniaków, fasoli lub kapusty, a latem lżejsze zupy, np. ogórkowa ze śmietaną, przyprawioną czerwoną papryką i czosnkiem, zupy z kapusty włoskiej, fasolki szparagowej lub dyni.

Mięso spożywane jest w postaci pieczeni, kotletów lub wędlin które są przyrządzane według starych, niezmienionych przepisów. W Medzimurju poczęstują Was mięsem z tiblice (wędzona wieprzowina konserwowana w smalcu), smalcem oraz goveđom pržolicom (kotlet wołowy podsmażany na gorącym oleju, duszony z boczkiem i przyprawami, a na koniec pieczony z warzywami w piekarniku). W Zagorju zaserwują Wam pisanu pečenicu "Stubica" (polędwicę wieprzową faszerowaną suszonymi śliwkami w sosie śmietanowym z śliwowicą), zagorskiego indyka z mlincima, pieczonego bażanta lub paprykarz z dziczyzny. W regionie Podravina zaoferują Wam nóżki, golonkę i pieczonego kurczaka, w regionach Turopolje i Posavina gęś i kaczkę, a w Slawonii szynkę, kulen i kulenovu seku(rodzaj kiełbas z mięsa wieprzowego przyprawionego mieloną czerwoną papryką), pieczoną wieprzowinę, čobanac (rodzaj gęstej zupy mięsnej) i paprykarz. Mieszkańcy Slawonii są szczególnie dumni ze swoich gęstych zup rybnych i fisz-paprykarza z karpia. Region Gorski kotar słynnie z dziczyzny (niedźwiedź, dzik i jeleń), a w regionie Lika zaoferują Wam pieczoną jagnięcinę i wędliny jak prszut, rodzaj wędzonej szynki. We wszystkich regionach kontynentalnej Chorwacji można zjeść wędliny: szynkę, boczek, kiełbasy, kaszankę i češnjovki (rodzaj kiełbasy przyprawionej z papryką i czosnkiem).
Popularne dodatkid o mięsa to: ziemniaki (puree, gotowane, pieczone), ryż, ryż z groszkiem (rizi-bizi), polenta z mlekiem lub polenta jako dodatek do dań z dziczyzny, makaron oraz sosy z pieczeni, sos grzybowy z śmietaną.

Tradycyjna kuchnia kontynentalnej Chorwacji była z zachodu pod pływem kuchni węgierskiej i środkowoeuropejskiej, a ze wschodu tureckiej i arabskiej.

Częścią codziennego posiłku są świeże sałatki: z białej i czerwonej kapusty, mieszana sałatka z pomidorów, papryki i cebuli oraz różne rodzaje sałaty zielonej. Za zwyczaj sałatki i sałaty przyprawiają się solą, octem i olejem. Do sałatek z gotowanej fasoli lub ziemniaków dodaje się olej z dyni. Z warzyw i owoców robi się zapasy zimowe , składające się przeważnie z ogórków, kapusty, papryki faszerowanej kiszoną kapustą, mieszanych warzyw, buraków, ajvaru, powideł i dżemów (z moreli, brzoskwini, truskawek).

Specjałem z nabiału jest domowy twaróg z śmietaną oraz wędzony ser krowi (podravske prge lub međimurski turoš), lički škripavac i basa. Najbardziej popularnym specjałem ze świeżego krowiego sera są zagorski štrukli oraz hrvatske palačinke (chorwackie naleśniki), faszerowane serem, polane śmietaną i zapiekane w piekarniku.

Tradycja pieczenia ciast jest bardzo bogata i długa.Ciasta drożdżowe z nadzieniem z orzechów włoskich (orehnjača), makowiec (makovnjača), strudel z owocami, serem lub z dynią, pączki, babka i pierniki, to tylko część oferty na deser. Z trunków alkoholowych należy skosztować domowej śliwowicy, miodu pitnego i i wina.

Kuchnia chorwackiego wybrzeża adriatyckiego i wysp

Kuchnia wybrzeża i wysp jest typowo śródziemnomorska, a jej podstawą są bogactwa morza i lądu – ryby, owoce morza, winogrona i wino, oliwki i oliwa z oliwek, owce, kozy, figi, zioła i przyprawy.

Ryby (leszcz morski, labraks, karmazyn, morszczuk, makrela, sardela...), są podstawowym źródłem białka. Ryby można przygotować na różne sposoby: gotować rozmaite zupy (brudet), risotto, grillować, piec w piekarniku, marynować lub peklować. Równie popularne są owoce morza, świeże ostrygi z sokiem z cytryny, ośmiornica zapiekana pod żelazną pokrywką zasypaną żarem i popiołem, faszerowane kalmary, małże i mule w pachnącym sosie z czosnku, białego wina, oliwy z oliwek i natki pietruszki, nieodzowne langustynki i raki.

Bardzo słynny jest dalmatyński i istriański pršut – wędzona szynka suszona na wietrze. Popularna jest jagnięcina jak również wołowina, zwłaszcza jeśli chodzi o potrawę pašticada na którą w Dalmacji prawie każda rodzina ma trochę inny przepis przekazywany z pokolenia na pokolenie.

Jako dodatek do dań rybnych i mięsnych występują warzywa: blitva (roślina śródziemnomorska, w smaku podobna do boćwiny), ziemniaki, pomidory, karczochy, kapusta. W Istrii bardzo popularne i wysokiej jakości są szparagi. Chociaż jajecznica jest popularna na całym świecie, istriańska jajecznica z szparagami jest wyjątkowa, bo zawiera pachnące składniki: prszut, wędzony boczek i trufle. Zimą przyrządzane są gęste zupy– maneštre, kombinacja roślin strączkowych i zboża, fasolki, kukurydzy, koperku włoskiego oraz kapusty, z dodatkiem wędzonego mięsa. Makaron świadczy o wpływie kuchni włoskiej, chociaż istnieją różne rodzaje typowo dalmatyńskich lub istryańskich makaronów.

Kuchnia wybrzeża nie jest zbyt przyprawiona, ale do dania obficie dodawane są świeże lub suszone zioła rosnące w tym regionie. Oczywiście, nie oszczędza się na oliwie z oliwek. Liść laurowy, rozmaryn, bazylia lub szałwia to zioła najczęściej dodawane do potraw. Natka pietruszki i czosnek podawane są do ryby. Zielone i czarne oliwki, szalotki w occie lub kapary mogą być dodatkiem do prawie każdego dania.

Jeśli chodzi o ciasta, w tym regionie nie ma kremowych tortów z masłem. Tradycyjne ciasta dalmatyńskie zawierają świeże lub suszone owoce (suszone figi, rodzynki), zamiast cukru dodaje się miód, a do ciasta dodaje się kawałki orzechów włoskich lub migdałów. Interesujący jest fakt, że kuchnie poszczególnych wysp bardzo się między sobą różniają. Każda z wysp ma swój specjał. Tak na przykład specjałem kuchni wyspy Brač jest „vitalac” – kiełbasa z podrobów jagnięcych, na ruszcie lub z rożna, wyspa Hvar słynie z koziego sera trzymanego w oliwie z oliwek, na wyspie Korčula kalmary przyrządzane są prosto z morza, na wyspie Vis przyrządzają pyszne zapiekanki z solonymi sardelami, cebulą i pomidorami, a z wyspy Pag pochodzą słynny już i uwielbiany owczy ser lub jagnięcina.

Powszechnie wiadomo, że ryby muszą pływać trzy razy: w morzu, w oliwie i w winie. Dlatego wino serwuję się do każdego posiłku, a często jest składnikiem dań. Na półwyspie Istria znane wina to: Malvazija, Merlot i Teran, a na wyspie Krk Vrbnička žlahtina i Troišćina. Znany jest Plavac z wyspy Hvar, Babić z miasteczka Primoszten, a z półwyspy Pelješac pochodzą: Postup, Dingač, Kneževo i Carsko vino. Na wyspie Korčula najbardziej znane wino to Grk.

Travel tips (must do)

• Zwiedzić należy niektóre z pereł natury: Jeziora Plitwickie, Brijuny, Kornaty, Mljet, wodospady Krky, Paklenicę, Kopački rit, Risnjak, Jezioro Vranskie na wyspie Cres lub Niebieską jaskinię na wysepce Biševo.
• Warto zatrzymać się w stolicy państwa – Zagrzebiu, ale także zwiedzić miasta Osijek, Varaždin, Pula, Rijeka, Zadar, Split, Trogir i Dubrovnik.
• Jeśli pod koniec lipca jesteście na półwyspie Istria, warto obejrzeć parę filmów na Festiwalu Filmowym w miasteczku Motovun. Warto też zwiedzić najmniejsze miasto na świecie – Hum.
• Miłośnicy historii i kultury powinni zwiedzić średniowieczne zamki w regionie Zagorje – Trakošćan, Miljana i Tabor...
• Gdy już jesteście w Zagorju, to powinniście obejrzeć wykopalisko w miasteczku Krapina, gdzie znajduje się największe znalezisko szczątków neandertalczyka w Chorwacji.
• Zwolennikom aktywnego wypoczynku polecamy wyspy Hvar i Brač, rafting – spływy rzekami Dobra i Cetina, a dla prawdziwych Robinsonów idealny jest pobyt na latarniach wysp sv. Ivan, Dugi otok, Prišnjak....
• Jaką pamiątkę kupić w Chorwacji? Krawat, serce z specjalnego, twardego ciasta (licitarsko srce), parasol z wsi Szestine (šestinski kišobran), długopis Slavoljuba Penkale, koronkę z wyspy Pag, jak również butelkę chorwackiego wina lub rakiję z winogron (lozovača)…