Węgry

Położenie geograficzne

Węgry leżą w Europie centralnej, w środkowej części doliny Dunaju. Zajmują część Panonii. Kraj jest głównie nizinny i pagórkowaty, klimat - umiarkowany kontynentalny. Stolicą Węgier jest Budapeszt, a inne większe miasta to Miszkolc, Debreczyn, Peszt i Szeged. Przez Węgry płyną rzeki Dunaj, Cisa i Drawa, a dwa największe jeziora to Balaton i Nezyderskie, które częściowo leży w Austrii.

Na Węgrzech uprawia się zboże, warzywa, owoce, rośliny przemysłowe i winogrona. Rozwiniętą gałęzią przemysłu jest również hodowla trzody chlewnej, pszczelarstwo oraz rybołówstwo.

Rys historyczny

Według znalezisk archeologicznych, teren dzisiejszych Węgier był zamieszkały już przed pół miliona laty, a w I w. rzymskie legiony podbiły tereny na zachód od Dunaju i nazwały go Panonią. Przez kolejnych czterysta lat Rzymianie pozostawili po sobie ślady w prawie wszystkich naddunajskich miastach, włączając w to Budapeszt gdzie do dziś można podziwiać pozostałości rzymskiego grodu.Aquincuma.

Po upadku Cesarstwa Rzymskiego tereny zajęli Hunowie, potem Goci, Longobardowie i Awarowie, by w IX w. zamieszkały tu ludy pochodzenia ugro-fińskiego - Madziarowie i zasymilowali się z autochtonami, od których nauczyli się również uprawiać ziemię. Podczas rządów pierwszego króla Węgier - Stefana I Arpada stworzono scentralizowane państwo.

Rozwój państwa w średniowieczu został zatrzymany przez inwazję tatarską, w której zniszczone zostało prawie całe państwo. Król Zygmunt szybko odbudował kraj a jego dzieło kontynuował król Matijas, który na dwór sprowadził wiele renesansowych włoskich idei.

Po jego panowaniu krajem zawładnęła feudalna anarchia, która została ukoronowana powstaniem ludowym w 1514 r. pod dowództwem Györgyja Dózse. Po tym doświadczeniu osłabione Węgry doświadczyły klęski pod Mochaczem w 1526 r., wtedy też państwo straciło niepodległość. Część kraju przypadła Turkom, część zajęli Habsburgowie.

Panowanie tureckie bardzo osłabiło Węgry, zostawili jednak po sobie wiele budowli i meczetów.

W XVI i XVII w. kraj został podzielony konfliktami, a niezadowolenie węgierskich i chorwackich feudałów doprowadziło do spisku Zrińskich i Frankopanów w 1671 roku.

W 1718 r. podpisano pokój i Turcy ostatecznie opuścili węgierskie ziemie, ale feudałowie zbuntowali sie przeciw reformom Józefa II. Rewolucja pod przywódctwem L. Kossutha przyniosła Węgrom stabilną autonomię. Po wielu powstaniach i wojnach z Prusami w roku 1866 powstała Monarchia Austro-Węgierska.

W roku 1918 ogłoszono powstanie niezaleznej republiki Węgierskiej, a w 1919 władzę przejęli przedstawiciele robotniczego ruchu i ogłosili powstanie Sowieckiej Republiki Węgierskiej. Ze względu na zewnętrzną interwencję Sowieci poddali się, a władzę przejął Horthy. Węgry zostały ogłoszone królestwem.

Po I wojnie światowej Węgry straciły dużą część swojego terytorium, a z nadzieją, że je odzyska przyłączyły się do państw osi podczas II wojny światowej. I tym razem Węgrzy ponieśli duże straty, a w 1945 kraj zajęła armia sowiecka.

W roku 1956 niezadowolenie naciskiem Stalina doprowadziło do zbrojnego powstania, a János Kádár, wódz robotniczo-ludowej władzy został pierwszym sekretarzem.

Podczas pierwszych wolnych wyborów w 1990 r. Węgry, tak jak kraje sąsiadnie, rozpoczęły nową erę.

Charakterystyka kuchni

Bliską nam zimię węgierską znamy przede wszystkim z pikantnej kiełbasy i papryki.

Ale ile tak naprawdę wiemy o oryginalnej węgierskiej kuchni? Co się gotuje w węgierskich domach i jakie dania podaje się w ich restauracjach?

Gorki liker Unicum pije sie jako aperitiv, a wytwarza się go poprzez namaczanie 40 węgierskich roślin.

Z pewnością pierwsza myśl o kuchni węgierskiej to: ostro i tłusto - to często nie jest dalekie od prawdy. Jednak smaki zmieniają się i tradycyjne dania we współczesnej kuchni dostosowuje się do nawyków i potrzeb nowoczesnego człowieka.Pikantne smaki i aromaty wciąż jeszcze są główną cechą tej kuchni. Potrawy wyróżniają się intensywnymi smakami i kolorami, ale coraz większą wagę przykłada się do zawartości tłuszczu. Coraz częściej stosuje się olej zamiast do niedawna powszechnie uzywanego smalcu.

Najważniejszy składnik węgierskiej kuchni, papryka, to część dziedzictwa tureckiego i tureckich zwyczajów kulinarnych. Dzisiaj papryka ma najróżniejsze odmiany: od jasnozielonych, słodkich czerwonych do żółtych, jednak najczęściej spotykana w kuchni węgierskiej jest czerwona papryka mielona - słodka (csemege édes) lub ostra (eros), która potrawom nadaje żywy czerwony kolor i specyficzny smak. Z pewnością podczas podróży przez Węgry zauważyliście pola ognistoczerwonej papryki kontrastujące z białymi ścianami wiejskich chałup.

Przy żywej papryce ściany zdobią także uplecione główki czosnku który jest równie często dodawany do potraw. To zdrowszy wariant, a potrawy dzięki niemu nie tracą na temperamencie.

Najbardziej charakterystyczna potrawa to gulasz. To różne rodzaje gęstych zup przyprawionych mielona papryką i cebulą z kawałkami wołowiny i kosteczkami ziemniaków. Dla "zmiękczenia" smaku do cięższych dań, również do gulaszu, dodaje się kwaśną śmietanę; takie danie nazywa się paprykarzem. Paprykarz z kurczaka (csirke paprikas) je się z dodatkiem małych kluseczek (galuska).

Zupa rybna (halaszle) to bogate danie składające się z kilku rodzajów gotowanej ryby, pomidorów oraz zielonej i czerwonej papryki.

Wielką rolę w węgierskiej kuchni odgrywa kapusta – liście warzywa się nadziewa (toltott kaposzta) lub robi się z nich gęstą zupę (kaposzta leves).

Specjałami tej kuchni są także rozliczne rodzaje słonych i słodkich makaronów.Túrós csusza Bardzo lubiane jest danie skaładające się z makaronu, domowego sera i śmietany.

W kuchni węgierskiej mięso nie trudno zastapić więc także wegetarianie dadzą sobie nieźle radę. Rantott sajt to świetny smażony ser, gombafejek rantva panierowane kapelusze grzybów, gombaleves zupa grzybowa, sajtoskenyer to kromki chleba z domowym serem. Wegetarianie będą mogli się również delektować licznymi deserami.

Desery są tu niezwykle cenione, absolutnie się na nich nie oszczędza: strudle (retes), naleśniki (palacsinta) z serem, orzechami, makiem, knedle ze śliwkami, pure z kasztanów z bitą śmietaną... Popularna przekąska nazywa się langos – to smażone ciasto, które je się z czosnkiem, solą, serem lub kwasna śmietaną.

W ponad tysiącu budapesztańskich restauracji, oprócz węgierskich, znajdziecie wszystkie kuchnie świata: chińską, japońską, grecką, rosyjską, włoską, indyjską i in. Menu niestety bardzo często jest dostępne tylko w języku węgierskim, co może nastręczyć niejakich problemów (i zapewnić spore zaskoczenia!).

Oryginalny nastrój csardi (starych tawern) zapewnia także żywa cygańska muzyka, dlatego często stają się wyborem turystów, którzy chcą doświadczyć autohtońskiej kuchni i atmosfery.

Wybór markowych win przez ostatnie lata bardzo się powiększył. Najpopularniejsze są białe wytrawne Chardonnay i Riesling, półwytrawne Zöldszilváni, Harslevelu i Szürkebarát, półsłodki i aromatyczny Muskotály. Wśród czerwonych: wytrawny Kékfrankos, burgundac, porto... Najbardziej znane węgierskie wino to tokaj (Tokaji), słodkie deserowe wino. Pálinka to węgierska wódka, która otrzymuje się z brzoskwiń, śliwek i wiśni. Do specjałów kuchni węgierskiej nieźle pasuje i piwo, niezwykle ceniony napój podawany do obiadu. Gorzki likier Unicum pije się jako aperitiv, a powstaje na skutek moczenia 40 węgierskich roślin – przepis jest trzymany w głębokiej tajemnicy przez rodzinę Zwach!

Fast facts

• Na Węgrzech znajduje się ponad setka źródeł termalnych i dziesiątki uzdrowisk.
• Zsolnay i Herendy to nazwy światowej sławy porcelany, tradycyjne motywy dopełniane są przez współczesnych artystów.
• Uwaga na ceny w restauracjach: pytajcie o dokładne ceny konkretnych dań, ponieważ do podanych w menu cen dodaje się jeszcze kilka procent.
• Eger to miasto, z którego pochodzą bogate czerwone wina, najpopularniejsze z nich to Egri Bikaver ("bycza krew"). Na winnej drodze Szépasszony Völgy ("Dolina pięknych kobiet") możecie się osobiście przekonać o jakości węgierskich win.
• Tokay, znana winna dolina leży 75 kilometrów od Budapesztu.